Je dédie ces petits mots à nos frères imazighen du Rif morts. Qui sont encore sous les décombres suite au tremblement de terre survenu le 23 février 2004 à ELHOUCIMA
Rix adinix idsen iwaliwn iyayt-ma imazi ? en n rrif immuten suln ddaw wakal s wazuz n lhusayma
g wass n23 -02 -2004 /2954
aettib n lhusayma
ta ? ax tixt 1 s-urgag 2 , ya ? en timizar-n lhusayma
tbrey 3 ul iwxatar d umezzan, tbrit dix itieurma 4
usar nttsi 5 ayazmez, nektta 6 digk tazamma 7
irgag wakal ig ifxsan 8 , rdlen 9 igudar d tigumma
innegwdem ugddim ielulan 10 , tut tfikect lbatima
inbuttel ignna, ? uf tmizar d i ? erman n tawima
ya ? wafa g wakal, aggu n uzahur 11 ayd-nekma
mmuten medden igllin, ddaw tidderwin n ssima
unna iddern iga ahiyzun, ne ? titufit iema
yiwtt 12 urba amežžan, inna-k lahi mma
leil 13 day-ttel ? att 14 s-laž, lawla 15 a ?? u issumma
mas ittawy atu-nnes, 16 askka mag-it ? ima
etan 17 iwijiln igllin, lah-asn ibba d imma
tamttut tenna wiyha 18 , manza widda n-ssegma 19
lawla arraw dda tirw, iffe ? -asd urgaz irrumma 20
xlan medden d uctal, awd asklu illumma 21
tulla titt-inw idammen, ar tru tin-utma
igjayn 22 n ddaw titt , im ? id digsen ulma 23
yulla uetta g lutta n dades, tazagurt d bla ? ma
yulla g ulnif, d ayt-yaflman g gulmima
asif n-ziz, ingi-d s-imttawen n ayt gerrama
iswa dera ssirden-issen imawen d iqma
ay-agllid axatar, n-trak gax lehna d lherma
reeb itudert tutlla 24 , dat-as ya ? ul s tama 25
afddam aflla-nes iena-ka, 26 ijjey 27 issigl iejjuma 28
d ? i yamum umcum 29 , immir 30 n ticci 31 iferma 32
zund igris 33 n tagrest, iquman iy irrgis 34 g tama 35
asgg w as-iddex ambark lefdiht ayd-as n-semma
ayamazan kid ine ? misen, mayteena ilhusayma
irifiyn mmuten, isemtal ayd-ak tga lhusayma
eafak a yatad, heyya terra ur tkkes lguma
uru g idmaren atawengimt, mid ammas i-ta ? ma 36
ukren-ax warraw lmwasa 37 , dax ižžemma 38
ayakuc 39 grex žark urawn, gi lehna d lherma
ttugayi tmaddit 39 , kyyin ayagllid ara ? ifi yhama 39
amxib inewwett 40 lhenna, afus nnes ayffas i ? ma
yuzend urumy tar-zzift 41 , seg baris d ruma
igras-itnan 42 imiker, ad-yasey agensu tihzzuma 43
yusey ieban yawe ? g uksum ally idduxemma 44
awijil ihrem žars uqiydur d idukan n tissuma 45
war axam d ihruyn, iwijelen ur-ten ihemma
ayanhlalam, ally temmenyart tmxibin d tinhlulma 46
ifssus-ak ufus 47 , tkkit-attayn 48 leewin d icumma
tssektert il ? man, tjjujit agg w a xef icmuma 49
timxibin g swass, lah mayd-innan hcuma
uzen ? -aken tirggam, akkin ya ? ugari n rrma 50
atk mayk iwakal, adur-di tu ? ult msalma
axub n urifiy igulan uetta, ssaren yiwt mma
? aln is n-dduhda 51 , mid niwe ? iwseklu n lebtima 52
teržag tamimt n wu ? ran, tisent dix tezzumma 53
awa ysul uettib n sus, ulinew ag iqquma
immut umyisa, g-ugadir d i ? erman n wellama 54
dat-ikttix issa ? i tawla issi ? iwtar asle ? ma 55
izzerzig iman iywessar, izzerzigt itifudma 56
afa n tudert a yarraw yuger azlba ? 57 jahnnama
ismex 58 digs ak azuzzer aman inwan g lberma
isswak win mars, akram-nsen isemma
nni ? ak innbet imhan, icqqa innbet ealama
a tudert msellmin , imayd-am itfen ilguma
nsul nreeb abayn, nsul da- ? ifm nttemxamma 59
tsakkatax xef wezzal, tecwwa ttelima 60
zuztex ad irsu wakal, naf aydda nedma
asmun n w-ul inew ifrurs 61 , ya ? ul iggumma 62
asmmit g unbdu 62 , tqqim-a ? d tagrest tehma
ujjan 63 a ? ul jjan, awd attu-nsen imma 64
ka da yal g leezat, ka ar itta ? lherma 65
aken ezzax ay-imrrukiyn, seg smara ar lhusayma
ula imezda ? n dera d tmizar n-ktama 66
lear nnun d sber, adig amenzu ay-ayt ma
ihdar ubrid ayhlu, nz ? u 67 afrag ilhusayma
tsul tirrugza ayamazi ? , isul wuddur d lhimma
tirud ankert adlal 68 , nkkes-as ana ? ur 69 ngas utma 7o
ngas izriran 71 itmazirt, ar tse?rut a fadma
ig lhal tame?ra, mun g ugdal kullu idhma 72
na ? ahiydus g lemhamid ammas n ayt- ? nima 73
nehder ahwac g ugadir, na ? t g warraw n tayma 74
ihlu wawal iymazi ? en seg assa ar nnayma 75
n-rared sebta d mlilya d tigzirin n la palma
yu ? uld wawal amazi ? , sawal-is tisilt ixyarmma 76
iwsee lxater imlil, iwadda mi yenyama
15/04/2004
Explications de quelques mots
1- tixt ? ig izeef ka, ixxu yas lxater, da ditnkker thbubt ismnnes tixt
2- s argag ? azuz zzelzal
3- tebrey ? tebrec
4- tieurma ? tamziya n bnadem,"la jeunesse"
5- usar nttsi ? tattsa, usar nefrih
6- nektta ? iktt "sentir "
7- tazamma ? attu n ddow tuyat
8- ifexsan ? ist ? an, ig irzem wakal
9- rdeln ? irdel, itter
10-innegdem ugddim ielulan? itter lberj iercen
11- azahur ? afa ig iberber iggadey
12- yiwtt ? ikerfes,
13- leil ? arba amežž, urta ihric
14- da ittel ? att ? ddag dayalla ar it ? ewat urba amežžan s ljehd
15- lawla ? lah,walu
16- atu-nnes ? rrejja nnes
17- etan ? ieta, iggudey
18- wiyha ? hayhayya, wiwiy, aeenda
19- nssegma ? nsxater
20- irrumma ? iddegdeg, itca tyti, isrey
21- illumma ? isllaw, asklu ya ? fad "fané "
22- igjayn ? aquj n ddaw titt , izdar n waln
23- ulma ? ilmuten, almu, tizzegzut n tuga
24- tutlla ? iwtella inbuttel, tut tifikect
25- tama ? tasga
26- iena-ka ? ayedda tigan,ihla, kanyan ihlan g ssaht nnes
27- ijjey ? isha, ur tya ? ka,
28- iejjuma ? aejjamu, aksum, tifiyyi
29- umcum ? igllin
30- immir ? ijehd, " l'effort "
31- ticci ? ssaht, "santé "
32- iferma ? idza ur i ? iy ad inker,
33- am ? zund igris ? zund agris,"comme la glace"
34- irrgis ? tirgin n wafa, ig ixsey wafa.
35- tama ? taman nnes, ur yagguymid ur ieriq,
36- ukren-ax ? tukerta, ntwakar, amexxar
37- lmwasa ? laewin, iqcicen d mactca
38- dax ižžemma ? dax iesser ,yuklax
39- akuc ? rebbi,39- tamaddit ? ganak uggar nssin g tna ? it,39 ?iamah ameawen "protége"
40- inewwett ? irwey,
41- tarzzift ? tzrurt, " cadeau "
42- igras itnan ? ibbyas abrid
43- tihzzuma ? icumma,ikemsan, dida ithezzamt k ,
44- idduxemma ? ierrem s liydam, itca aksum abayn
45- tissuma ? aduku bu ifilan,
46- tinhlulma ? ti ? mmura,timunnatt, fnan anehlalam
47- ifssus-ak ufus ? ittebla, iga imikr
48- tkkit-attayn ? yusey, tukert
49- icumma ? wadda ? uf mi teggart ažaža,afella n iserdan " les croches "
50- agari n rrma ? lbarud n rrma, wadda ikkaten agari
51- ndduhda ? idduhdu, " trouble "
52- lebtima ? taburzig asklu isduhdun
53- tezzumma ? tejja atfeet, texmej
54- wellama ? tamazirt tella taman ugadir
55- asle ? ma ? ig illa uettib g utar, dayttili usle ? ma tama n ta ? ma
56- tifudma ? tieurma " la jeunesse "
57- azelba ? ? aballa ? , ilsawen n wafa
58- ismex ? benadem ig amella mid ungal, nga kullu isemxan n rebbi
59- nttemxamma ? da nttexmmam
60- ttilimt ? tadda icwun uzzalen
61- ifrurs ? bnadem ddex ifrurs ig day ttessa incett
62- iggumma ? ? ifrurs, iggumma iqqen ur da ittessa.62 – anbdu ? ssif
63- ujjan ? udi n ul ? em dat tteggan medden iyimi n uqlil n waman, ihla wattu n-sen
64- imma ? izzumma, ijja atfeet
65- lherma ? am uhiydus illa g tmizar n tzagurt
66- ktama ? tamazirt taman lhusayma
67- nz ? u ? anz ? u afrag anbnu ssur
68- ankert adlal ? anmcett azzar, adlal azzar a ? zzaf ig irzem
69- ana ? ur ? irkan n wazzar,mid lhenna ibalyen g ucakuc n tamttut
70- utma ? atmu , dday dat jmue temttut azzar dat.
71- izriran ? aydda tegga tslit n zwaq
72- idehma ? ait ma, yma mid hma ? ur ayt etta
73- ayt ? nima ? tiqbilin nayt eelwan-ayt isful lexmes n ayt etta
74- arraw n tayma ? wlad tayma, tamazirt illan ger warzazat d agadir
75- assa d nnayma ?assa zzag d nnayma tamazirt tella g ccamal
76- xyarmma ? mrehba, dday issk ifreh ka ,uxyirt ? uwziyt
La notation des poème amazigh
g? g simple
g ? palatale (spirante)
k ? k sourde
k ? palatale (spirante)
z ? ? simple
ž ? z emphatique sourde
tt ? ? ? emphatique sourde tendue
t ? ?
t ? simple
u ? o o |
s ? ç ? emphatique sourde
d ? ?
d ? simple
? ? u ? gh
h ? h ?
h ? ?
x ? x ? gh
e ? ?
e ? ?
y ? simple |
|